ทูตรัสเซียมองเศรษฐกิจ
พลังงานนิวเคลียร์-AI
สานสัมพันธ์ไทยสู่ปีที่ 130
ตลอดช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ระดับสูงของไทยได้เดินทางเยือนรัสเซียอย่างต่อเนื่อง เริ่มจากนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ซึ่งเดินทางเข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน-รัสเซีย สมัยพิเศษ ที่เมืองคาซานระหว่างวันที่ 16-19 มิถุนายน ตามด้วยนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ซึ่งเดินทางไปเป็นประธานร่วมการประชุมคณะกรรมาธิการร่วมว่าด้วยความร่วมมือทวิภาคีไทย-รัสเซีย (JC) ครั้งที่ 9 ระหว่างวันที่ 12-15 สิงหาคม และนางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งเยือนรัสเซียเมื่อวันที่ 22 กันยายน เพื่อผลักดันความร่วมมือด้านวัฒนธรรมระหว่างสองประเทศ
นายเยฟกินี โทมิคิน เอกอัครราชทูตรัสเซียประจำประเทศไทย เปิดสถานเอกอัครราชทูตพูดคุยกับผู้สื่อข่าวไทยถึงพัฒนาการความร่วมมือระหว่างไทยและรัสเซียในหลากหลายมิติ ตั้งแต่เศรษฐกิจ พลังงาน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และภาคการท่องเที่ยว โดยได้สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างไทยและรัสเซีย ที่กำลังก้าวสู่วาระการครบรอบ 130 ปี แห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตในปี 2027 ที่จะถึงนี้
ความสัมพันธ์ไทย-รัสเซียแข็งแกร่ง ยังมีพื้นที่เติบโต
มูลค่าทางการค้าระหว่างรัสเซียและไทยในช่วง 7 เดือนแรกของปีนี้อยู่ที่ 1.35 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นกว่า 20% ในช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน แสดงให้เห็นถึงความคืบหน้าและศักยภาพในการพัฒนาความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศ อีกทั้ง ระหว่างวันที่ 29-31 ตุลาคมนี้ การประชุม Russian-Thai Investment Forum 2026 ครั้งที่ 2 จะถูกจัดขึ้นที่กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นจะเวทีที่ฝ่ายรัสเซียและไทยสามารถใช้หารือเพื่อยกระดับการค้าทวิภาคี ตลอดจนความร่วมมือในด้านพลังงานและเกษตรกรรมด้วย
ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังคงเป็นจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวยอดนิยมของชาวรัสเซีย โดยเมื่อปี 2025 มีนักท่องเที่ยวรัสเซียเดินทางมีที่ไทยราว 1.9 ล้านคน และตั้งแต่เดือนมกราคมถึงเดือนกันยายนปีนี้ มีชาวรัสเซียเดินทางมาที่ไทยแล้วกว่า 1.2 ล้านคน
ทั้งนี้ ความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียและไทยยังมีโอกาสในการเติบโตอีกมาก แม้ความมั่นคงด้านพลังงานและอาหารจะเป็นประเด็นที่ทั่วโลกให้ความสำคัญ รัสเซียและไทยไม่ได้มีลักษณะภูมิอากาศเดียวกัน ส่งผลให้แต่ละประเทศมีทรัพยากรธรรมชาติและความสามารถผลิตสินค้าและผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างกัน ความร่วมมือระหว่างไทยและรัสเซียไม่ได้จำกัดแค่ในด้านพลังงานและอาหารเท่านั้น แต่สามารถสามารถต่อยอดและพัฒนาความร่วมมือในหลากหลายมิติ ตั้งแต่เทคโนโลยีแห่งอนาคต ปัญญาประดิษฐ์ (AI) วิทยาศาสตร์ การศึกษา รวมถึงอุตสาหกรรมการแพทย์และเภสัชกรรม ซึ่งล้วนเป็นสิ่งจำเป็นในชีวิตประจำวันของประชาชน
อย่างไรก็ดี หนึ่งในความท้าทายของการกระชับความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศ คือแม้แต่บริษัทขนาดใหญ่ โดยเฉพาะรัฐวิสาหกิจ ก็ยังมีขั้นตอนการดำเนินงานที่ค่อนข้างล่าช้า ทั่งที่ก็กำลังเผชิญกับปัญหาอย่างสถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์ในตะวันออกกลาง
อุปสรรคอีกประการหนึ่งคือชำระเงินข้ามพรมแดน ซึ่งในปัจจุบันอาจหลีกเลี่ยงได้ด้วยเทคโนโลยีใหม่ๆ โดยในรัสเซียขณะนี้ กระแสเรื่องสกุลเงินดิจิทัลกำลังได้รับความนิยมและถูกพูดถึงอย่างมาก ทว่าหลายคนยังไม่เข้าใจว่าสกุลเงินดิจิทัลหมายถึงอะไร และแตกต่างจากการชำระเงินแบบไร้เงินสดอย่างไร ทั้งนี้ ประเด็นดังกล่าวสามารถถูกหยิบยกขึ้นมาหารือในกรอบร่วมมือทวิภาคีระหว่างธนาคารกลางของทั้งสองประเทศ หรือระหว่างกระทรวงและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เรียนรู้แนวปฏิบัติที่เป็นประโยชน์ เพื่อลดข้อจำกัดและผลกระทบจากมาตรการคว่ำบาตร
คลื่นปัญญาประดิษฐ์กับภูมิทัศน์โลก
การที่ AI เป็นเทคโนโลยีใหม่ได้จุดกระแสเรื่องการควบคุมการใช้ AI โดยสำหรับรัสเซีย ได้มีการเริ่มบังคับใช้กฎหมายระบุผลิตภัณฑ์ที่สร้างด้วย AI เพื่อให้ประชาชนสามารถตัดสินใจได้ว่าต้องการเลือกใช้หรือบริโภคผลิตภัณฑ์นั้นหรือไม่ ทั้งนี้ ในอดีตเมื่อโทรทัศน์ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลาย ก็เคยเกิดความกังวลว่าจะเข้ามาแทนที่การแสดงละครเวทีและทำให้โรงละครนั้นสูญหายไป แต่ท้ายที่สุดก็ไม่ได้เป็นเช่นนั้น โดยการเข้าชมการแสดงในโรงละครยังคงได้รับความนิยมมาจนถึงปัจจุบัน
การกำกับดูแล AI ไม่ใช่เรื่องที่จะสามารถกำหนดโดยประเทศใดประเทศหนึ่งหรือไม่กี่ประเทศ แต่ทุกประเทศทั่วโลกต้องเข้ามาร่วมกันตัดสินใจ นายเซอร์เกย์ ลาฟรอฟ รัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศรัสเซียได้กล่าวหลังการประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติครั้งที่ 81 (UNGA81) ว่า สหรัฐต้องปรับตัวให้เข้ากับโลกที่มีหลายขั้วอำนาจมากขึ้น ในปัจจุบันไม่มีประเทศใดประเทศหนึ่งที่สามารถตัดสินใจทุกอย่างได้เพียงลำพัง ทุกประเทศต้องร่วมมือกัน แสวงหาทางออกร่วมกัน และร่วมกันกำหนดกติกาที่ทุกฝ่ายยอมรับ
อย่างไรก็ดี ชาติตะวันตกยังคงผลักดันแนวคิด ระเบียบโลกที่ตั้งอยู่บนกติกา (rule-based order) แต่ไม่มีใครรู้ว่ากติกาเหล่านี้สามารถไปอ่านได้จากที่ใดและใครเป็นผู้กำหนดกติกาเหล่านี้ จึงเป็นเพียงแค่โฆษณาชวนเชื่อ ทั้งที่ในความเป็นจริง ไม่ได้มีกติกาดังกล่าวอยู่อย่างเป็นรูปธรรม
พลังงานนิวเคลียร์ สาขาใหม่แห่งความร่วมมือ
หวังว่าไทยจะมีความยืดหยุ่นมากขึ้นในเรื่องพิจารณาใช้พลังงานนิวเคลียร์เป็นพลังงานทางเลือก โดยทราบว่าขณะนี้ฝ่ายไทยเริ่มมีการหารือเกี่ยวกับพลังงานนิวเคลียร์กับหลายประเทศ รวมถึงรัสเซียด้วยแล้ว ซึ่งในการหารือที่เมืองคาซานระหว่างผู้นำของสองประเทศ ประธานาธิบดีวลาดีมีร์ ปูติน ได้กล่าวกับนายกฯ อนุทินว่า ในปัจจุบัน รัสเซียเป็นประเทศเดียวในโลกที่มีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) ที่สามารถใช้งานได้จริง รวมถึงโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เคลื่อนที่ โดยได้มีการสั่งสร้างเพิ่มอีก 2-3 แห่งแล้วด้วย
SMR อาจมีประโยชน์และเหมาะสมกว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ เนื่องจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบดั้งเดิมต้องใช้เวลาในการก่อสร้าง อย่างน้อยประมาณ 5-7 ปี ขณะที่ SMR สามารถก่อสร้างได้รวดเร็วกว่า ยกตัวอย่างเช่น หากมีการสร้างดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดใหญ่ในจังหวัดชลบุรี อาจใช้ SMR เพียง 1-2 แห่ง ก็อาจเพียงพอสำหรับการผลิตและจ่ายไฟฟ้าให้กับดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดใหญ่เหล่านั้น
สิ่งสำคัญคือการทำให้ประชาชนไทยมีความเข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับพลังงานนิวเคลียร์ ซึ่งที่รัสเซีย ไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานนิวเคลียร์คิดเป็นเกือบ 20% ของการผลิตไฟฟ้าทั้งหมด พลังงานนิวเคลียร์เป็นพลังงานสะอาด ปลอดภัย และให้ประโยชน์ในระยะยาว แน่นอนว่าเทคโนโลยีนี้มีต้นทุนสูง แต่ก็เป็นการลงทุนที่ให้ประโยชน์ในระยะยาว
ภูมิรัฐศาสตร์และระเบียบโลกปัจจุบัน
ในปัจจุบันมาตรการคว่ำบาตรถูกใช้เป็นเครื่องมือเพื่อบีบบังคับให้ผู้ที่ถูกคว่ำบาตรดำเนินการตามความต้องการของผู้คว่ำบาตร ก่อนหน้านี้เป็นเรื่องยากที่จะจินตนาการว่า เรือพลเรือนที่ขนส่งอาหารอย่างธัญพืช ซึ่งเป็นสินค้าสันติ จะถูกโจมตีด้วยโดรนและมีโอกาสที่จะถูกทำลายในพื้นที่เดินเรือเสรี ประธานาธิบดีปูตินกล่าวเมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมาว่า เรือรัสเซียมากกว่า 100 ลำถูกโจมตีในทะเลดำ
ขณะที่สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในทะเลบอลติก คือการที่กองทัพเรือยุโรปพยายามควบคุมการเดินเรือโดยใช้วาทกรรม กองเรือเงา ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่ง เนื่องจากในกฎหมายระหว่างประเทศ ไม่มีข้อกำหนดหรือคำนิยามที่ชัดเจนเกี่ยวกับกองเรือเงา แต่กลับมีการสร้างนิยามดังกล่าวขึ้นมาใหม่ และผู้คนก็นำนิยามนี้มาใช้ ทั้งที่ไม่มีพื้นฐานทางกฎหมายระหว่างประเทศรองรับนิยามดังกล่าว
สถานการณ์ในช่องแคบฮอร์มุซและช่องแคบบับเอลมันเดบคงไม่สามารถกลับคืนสู่ภาวะปกติได้อย่างรวดเร็ว แม้จะเกิดปาฏิหาริย์ขึ้น โดยทุกฝ่ายหันกลับมาสู่ความสงบและแสดงท่าทีเชิงบวกอย่างฉับพลัน หรือสถานการณ์คลี่คลายลงในที่สุด โลกก็อาจไม่สามารถย้อนกลับไปสู่ระเบียบเดิมได้อีก และอาจกลายเป็นจัดระเบียบใหม่ในภูมิภาค
แลกเปลี่ยนแนวปฏิบัติอันดีในการส่งเสริมวัฒนธรรม
ระหว่างการเยือนรัสเซียของรัฐมนตรีกระทรวงวัฒนธรรม ฝ่ายไทยได้มีโอกาสได้เรียนรู้ถึงแนวปฏิบัติของรัสเซียในการส่งเสริมวัฒนธรรมภายในประเทศ โดยเยาวชนที่มีอายุต่ำกว่า 22 ปี สามารถถือ Pushkin Card ที่สามารถใช้ในการเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ โรงละครและโรงภาพยนตร์ได้โดยปราศจากค่าใช้จ่าย โดยโครงการนี้เป็นความร่วมมือระหว่างรัฐบาลกลาง โรงละคร กระทรวงวัฒนธรรมและรัฐบาลท้องถิ่น และดำเนินมาได้ 5 ปี แล้ว ขณะเดียวกัน รัสเซียยังมีห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์เคลื่อนที่ ซึ่งเปิดโอกาสให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลสามารถเข้าถึงวัฒนธรรมมากยิ่งขึ้น
ต่อการที่ไทยจะเป็นเจ้าภาพจัดการประชุม IMF-World Bank Group Annual Meetings 2026
ไทยเป็นประเทศที่มีความสำคัญอย่างมาก และเป็นศูนย์กลางด้านการค้าและการเงินระหว่างประเทศ การตัดสินใจเลือกกรุงเทพฯ เป็นสถานที่จัดการประชุมประจำปีในครั้งนี้ ผ่านการพิจารณาอย่างรอบคอบ เนื่องจากที่ผ่านมา การประชุมประจำปีมักจัดขึ้นที่กรุงวอชิงตันเป็นหลัก
สำหรับประเทศไทย การเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมในปีนี้ถือเป็นโอกาสสำคัญและเป็นงานใหญ่ระดับนานาชาติ โดยคาดว่าจะมีผู้เข้าร่วมประมาณ 10,000 คนจาก 190 ประเทศ ไทยสามารถใช้วาระเจ้าภาพในการแสดงศักยภาพ ไม่ใช่เพียงในด้านความสามารถในการจัดงานขนาดใหญ่เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการนำเสนอเทคโนโลยีและแนวคิดของไทย ซึ่งอาจเป็นสิ่งที่น่าสนใจและเป็นประโยชน์สำหรับหลายประเทศ
