มหาวิทยาลัยสวนดุสิต โดย รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย “การพัฒนานวัตกรรมและยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ผ้าไหมศิลปาชีพสู่ตลาดสากล เพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง” เดินหน้าขับเคลื่อนงานวิจัยเชิงพื้นที่ มุ่งพัฒนานวัตกรรมการท่องเที่ยวบนฐานทุนวัฒนธรรมและภูมิปัญญาสิ่งทอไทย ภายใต้แนวคิด SILK Tourism เพื่อยกระดับชุมชนผ้าไหมและผ้าครามสู่แหล่งท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงอัตลักษณ์ท้องถิ่นเข้ากับโอกาสทางเศรษฐกิจและตลาดสากล โดยได้รับทุนสนับสนุนการวิจัยจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.)
ล่าสุด คณะวิจัยและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญจากหลายสถาบันและภาคเอกชน ลงพื้นที่ กลุ่มผ้าย้อมครามบ้านดอนกอย อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร เพื่อสำรวจศักยภาพชุมชน ประเมินทุนทางวัฒนธรรม และศึกษาแนวทางพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่นำเสนอเรื่องราวของผ้าไหม ผ้าคราม และสิ่งทอพื้นถิ่น ตั้งแต่กระบวนการผลิต งานหัตถกรรม วิถีชีวิตชุมชน ไปจนถึงการต่อยอดเป็นประสบการณ์ท่องเที่ยวที่สร้างคุณค่าและมูลค่าเพิ่มอย่างยั่งยืน
การดำเนินงานครั้งนี้เป็นความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยสวนดุสิต มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร โดยมีผู้ช่วยศาสตราจารย์ชฎาพร แนบชิด รองคณบดีฝ่ายกิจการนักศึกษา คณะวิทยาการจัดการ ผู้เชี่ยวชาญเชิงพื้นที่ด้านผ้าคราม ร่วมกับาจารย์ ดร.ศิวธิดา ภูมิวรมุนี อาจารย์ประจําสาขาการท่องเที่ยวและการโรงแรม คณะเทคโนโลยีการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส นักวิจัยผู้เชี่ยวชาญด้านการท่องเที่ยว และนางธนกร พูลเพิ่ม ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท วินวินสมาย จำกัด พร้อมคณะทำงาน เพื่อบูรณาการองค์ความรู้ด้านการวิจัย การจัดการท่องเที่ยว ภูมิปัญญาสิ่งทอ และการพัฒนาตลาดเข้าด้วยกัน
“ดอนกอยโมเดล” ต้นทุนภูมิปัญญาที่ต่อยอดได้มากกว่าผืนผ้า
บ้านดอนกอยเป็นชุมชนที่มีความโดดเด่นด้านการผลิตผ้าย้อมครามธรรมชาติ โดยกลุ่มผ้าย้อมครามบ้านดอนกอยมีสมาชิก 73 คน และพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการที่เชื่อมโยงศูนย์เรียนรู้กับการผลิตในครัวเรือน เปิดโอกาสให้สมาชิก โดยเฉพาะสตรีและผู้สูงอายุ มีส่วนร่วมในกระบวนการผลิตและสร้างรายได้จากภูมิปัญญาของชุมชน
จุดแข็งสำคัญอยู่ที่องค์ความรู้การย้อมครามธรรมชาติ การดูแลหม้อคราม การมัดลวดลาย และการทอผ้าหลากหลายรูปแบบ ซึ่งต้องอาศัยทักษะ ประสบการณ์ และความประณีต นอกจากผลิตผ้าครามสำหรับเครื่องแต่งกายร่วมสมัยแล้ว ชุมชนยังต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ผ้ายีนส์ครามธรรมชาติ ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ผ้าตกแต่งเฟอร์นิเจอร์ และของที่ระลึก สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ผู้บริโภคหลายกลุ่ม
อีกหนึ่งผลงานสำคัญคือการผลิตผ้ายีนส์ย้อมครามธรรมชาติสำหรับตัดเย็บชุดเครื่องแต่งกายให้แก่นักกีฬาและเจ้าหน้าที่ทีมชาติไทย เพื่อใช้ในพิธีการแข่งขันกีฬาเอเชียนเกมส์ ณ ประเทศญี่ปุ่น โดยมีการผลิตผ้ากว่า 4,000 เมตร สำหรับนักกีฬาและคณะรวมกว่า 900 คน ความสำเร็จดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของชุมชนในการบริหารจัดการการผลิตและควบคุมคุณภาพ เพื่อรองรับความต้องการในระดับใหญ่
งานวิจัย SILK Tourism มุ่งเปลี่ยนทุนวัฒนธรรมให้เป็นประสบการณ์ท่องเที่ยว
หัวใจสำคัญของโครงการวิจัยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการพัฒนาผลิตภัณฑ์สิ่งทอ แต่ให้ความสำคัญกับการนำทุนทางวัฒนธรรมมาสร้างประสบการณ์การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยใช้เรื่องราวและกระบวนการผลิตผ้าครามเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางท่องเที่ยว ตั้งแต่การเรียนรู้ภูมิปัญญาการย้อมสีธรรมชาติ การมัดลายและการทอผ้า การทำความเข้าใจวิถีชีวิตช่างทอ ไปจนถึงการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น
การลงพื้นที่สำรวจและประเมินศักยภาพจึงเป็นขั้นตอนสำคัญในการค้นหาจุดเด่นของชุมชน วิเคราะห์ความพร้อมของแหล่งเรียนรู้ และกำหนดแนวทางเชื่อมโยงกิจกรรมทางวัฒนธรรมเข้ากับการออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวที่เหมาะสม เพื่อให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสประสบการณ์มากกว่าการซื้อสินค้า และทำให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นกลายเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้และการท่องเที่ยวอย่างมีความหมาย
แนวทางดังกล่าวยังเปิดโอกาสให้ชุมชนสามารถเชื่อมโยงผลิตภัณฑ์สิ่งทอเข้ากับการตลาด การสร้างเรื่องราวของสินค้า และการขยายกลุ่มเป้าหมายไปยังนักท่องเที่ยวที่สนใจงานหัตถกรรม วัฒนธรรม และประสบการณ์ท้องถิ่น ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสในการสร้างรายได้และกระจายประโยชน์ทางเศรษฐกิจสู่คนในพื้นที่
สืบสานภูมิปัญญา สร้างความยั่งยืนจากรุ่นสู่รุ่น
นอกจากศักยภาพด้านการผลิตและการตลาดแล้ว บ้านดอนกอยยังให้ความสำคัญกับการถ่ายทอดภูมิปัญญาสู่คนรุ่นใหม่ ผ่านความร่วมมือกับสถานศึกษาในพื้นที่ โดยเปิดโอกาสให้นักเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 4–6 เรียนรู้เรื่องการเตรียมคราม การมัดลาย และการทอผ้าจากครูภูมิปัญญาในชุมชน เพื่อสร้างความเข้าใจในคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมและส่งเสริมการสืบทอดองค์ความรู้ในระยะยาว ความร่วมมือระหว่างนักวิจัย ผู้เชี่ยวชาญ ชุมชน สถานศึกษา และภาคเอกชน จึงเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงองค์ความรู้เข้ากับการพัฒนาเชิงพื้นที่ โดยมีเป้าหมายให้ภูมิปัญญาผ้าไหมและผ้าครามสามารถต่อยอดได้ทั้งด้านผลิตภัณฑ์ การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจสร้างสรรค์
การขับเคลื่อนงานวิจัย SILK Tourism โดยมหาวิทยาลัยสวนดุสิต ภายใต้การนำของ รศ.ดร.พรรณี สวนเพลง จึงเป็นอีกแนวทางในการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์จริงในพื้นที่ ด้วยการพัฒนาต้นทุนทางวัฒนธรรมให้เป็นโอกาสใหม่ของการท่องเที่ยว สร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ชุมชน และสนับสนุนให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเติบโตควบคู่กับการอนุรักษ์อัตลักษณ์และการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย “การพัฒนานวัตกรรมและยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ผ้าไหมศิลปาชีพสู่ตลาดสากลเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง” มหาวิทยาลัยสวนดุสิต เลขานุการโครงการ ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส
โทร 080-228-2290 / 02-244-5972
เว็บไซต์ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญทางด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอาหาร มหาวิทยาลัยสวนดุสิต: https://hubgastro.com/
เว็บไซต์ “สืบสายใย มรดกไหมไทย” โครงการวิจัย “ตามรอยเส้นทางสายไหม สายใยรักจากพระพันปีหลวง” มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
นายปุระชัย สุราราช : ถ่ายภาพ
