ชาวบ้านกังวลสารหนูพุ่ง หวั่นกระทบทำเกษตร ‘ประปาแม่สาย’ ยันน้ำดื่มปลอดภัย

เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม ผู้สื่อข่าวรายงานว่าต้นข้าวซึ่งช่วงนี้กำลังจะเริ่มให้ผลผลิตจำเป็นต้องอาศัยน้ำจากแม่น้ำสายไปหล่อเลี้ยง อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้แม้ระยะนี้ผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำในลำน้ำสายของกรมควบคุมมลพิษจะมีตรวจพบสารหนูเดินมาตรฐานถึง 28 เท่าและตรวจพบสารตะกั่วเกินค่ากว่า 5 เท่า เพราะหากนาข้าวไม่มีน้ำต้นข้าวอาจเสี่ยงยืนต้นตายแล้ว ยังอาจทำให้ผลผลิตที่ออกมานั้นไม่สมบูรณ์หรือได้ผลผลิตน้อย

นายดำรงค์ อายุ 65 ปี ชาวบ้านสันมะนะ ม.5 ต.แม่สาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย เปิดเผยว่าตนและชาวบ้านมีอาชีพทำนาข้าวตกทอดกันมาหลายรุ่นแล้ว โดยอาศัยแหล่งน้ำหลักคือจากน้ำสายเพียงแหล่งเดียว เพราะไม่มีสายน้ำอื่นไหลผ่านพื้นที่ แม้จะรู้ว่าการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำสูงมีความเสี่ยง แต่ก็ยังคงที่จะใช้น้ำจากแม่น้ำสายมาทำการการเกษตรและเพาะปลูกพืช โดยเฉพาะนาข้าวที่มีจำนวนหลายหมื่นไร่ ชาวบ้านทำได้เพียงการป้องกันให้สัมผัสน้ำน้อยที่สุดเท่านั้นไม่สามารถทำอย่างอื่นได้ ส่วนน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคก็หันมาใช้น้ำประปาแทนซึ่งเชื่อว่ามีความปลอดภัยมากกว่า ซึ่งก็อยากให้ภาครัฐเร่งเข้าไปแก้ไขจัดการที่ต้นเหตุในต้นน้ำสายที่ประเทศเมียนมา เพราะหากยังเป็นเช่นนี้ชาวบ้านมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นอันตรายต่อชีวิต วิถีความเป็นอยู่ แม้กระทั่งปลาก็เริ่มได้ผลกระทบแล้วเป็นตุ่มพุพองตามลำตัว

ส่วนความกังวลในเรื่องของน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคของชาวอำเภอแม่สายว่าค่าสารหนูและตะกั่วที่เพิ่มขึ้นอาจกระทบต่อการผลิตประปา ซึ่งชาวบ้านอำเภอแม่สายส่วนใหญ่จะใช้น้ำจากน้ำประปาเป็นหลัก ทีมข่าวได้ลงพื้นที่ตรวจสอบยังแหล่งผลิตประปาส่วนภูมิภาคสาขาอำเภอแม่สาย ก็ยังพบว่ามีการนำน้ำจากแม่น้ำสายมาผลิตน้ำประปาได้ตามปกติ ยังไม่มีผลกระทบถึงขั้นไม่สามารถนำน้ำมาผลิตน้ำประปาไม่ได้ และกำลังการผลิตก็ยังคงเพียงต่อจำนวน 23,400 ครัวเรือนที่ใช้บริการน้ำประปาจากสำนักงานประปาส่วนภูมิภาค สาขาแม่สาย

โดยทางนายคมสัน สัมมา ผู้จัดการการประปาส่วนภูมิภาค สาขาแม่สาย กล่าวว่า ประชาชนมีความมั่นใจได้ ในการนำน้ำประปามีใช้เพื่อการอุปโภคหรือการบริโภค เพราะมีการบำบัดและจำกัดสิ่งเจือปนได้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน และมีการส่งน้ำประปาที่ผลิตได้ไปตรวจสอบอย่างเป็นทางการทุกเดือนเดือนละ 2 ครั้ง และมีชุดตรวจในพื้นที่เป็นประจำสัปดาห์และหลายครั้ง รวมถึงมีการตรวจสอบคุณภาพแหล่งน้ำที่จะนำมาใช้ผลิตร่วมกับทางกรมความคุมมลพิษ เดือนละ 4 ครั้ง ซึ่งค่าสารหนูแต่ละครั้งก็ไม่ได้สูงเกินค่ามาตรฐานมากนัก มีเพียงครั้งก่อนที่กรมควบคุมมลพิษตรวจที่สูงเกิน 28 เท่า ซึ่งก็เชื่อว่าเกิดจากฝนที่ตกมีการชะล้างเอาสารหนูลงแม่น้ำมาอย่างเข้มข้น ซึ่งเป็นค่าผลตรวจเดิมตั้งแต่เดือนก่อน ปัจจุบันมีการตรวจซ้ำค่าสารหนูก็ลดต่ำลงมาเป็นปกติแล้ว

นายคมสัน กล่าวด้วยว่า ทางการประปาได้เน้นเรื่องคุณภาพของน้ำประปาที่ผลิตได้ โดยหากช่วงไหนค่าสารหนูเพิ่มขึ้นก็จะลดอัตรากำลังการผลิตให้น้อยลงเพื่อลดความเสี่ยงและเพิ่มสารกำจัดให้มากขึ้น หากช่วงไหนสารหนูอยู่ในเกณฑ์ต่ำหรือไม่มีก็จะผลิตให้มากขึ้น ซึ่งยืนยันว่าสารหนูในแม่น้ำไม่กระทบต่อกำลังการผลิต ชาวแม่สายมีน้ำประปาใช้อย่างเพียงพอและมีความสะอาดปลอดภัยตามมาตรฐานแน่นอน

นอกจากนี้ทางการประปายังมีแผนรับมือเกี่ยวกับเรื่องสารหนูในระยะสั้นเน้นใช้สารคัดแยกโลหะหนักให้หมดไปหรือเหลือน้อยที่สุดอยู่ในเกณฑ์ มาตรฐาน ระยะกลางการประปามีการก่อสร้างแพ้นพันคิว ในพื้นที่ อ.เชียงแสน เพื่อผันน้ำจากแม่น้ำโขง มาใช้ในพื้นที่ อ.แม่จัน และอ.แม่สาย ซึ่งแพ้นดังกล่าวได้ก่อสร้างก่อนที่จะมีเหตุวิกฤตสารหนูเพื่อตอบโจทย์การใช้น้ำที่เหมาะสม เนื่องจากสถานการณ์น้ำสายไม่แน่นอนบางครั้งก็มากและบางครั้งก็แห้งไม่เพียงพอต่อการผลิตประปา ในระยะยาวคือการจัดหาแหล่งน้ำใหม่มาทดแทนตามข้อเรียกร้องของชาวบ้าน ซึ่งทางการประปาก็ดูแหล่งน้ำไว้ 2 แหล่งคืออ่างแม่น้ำคำและอ่างแม่แสลบ ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างการพิจารณาการก่อสร้างอย่างซึ่งอาจใช้เวลาหลายปี หากน้ำจากทั้งสองแห่งมาทดแทนได้ปัญหาน้ำที่มีสารหนูมาผลิตประปาก็หมดไป